Najważniejsze tematy

Wojna w Ukrainie Wojna na Bliskim Wschodzie Wybór Redaktora

MAGAZYN Zdrowie

Trzy przyjemne sposoby na spowolnienie starzenia się mózgu

Nasze mózgi rozwijają się dzięki wyzwaniom, ale nie zawsze musi to oznaczać ciężką pracę. Trzy proste i przyjemne sposoby na ochronę mózgu to biegi na orientację, ale bez korzystania z GPS-u, aktywność społeczna i uczenie się. Dzięki nim powiększa się rezerwa poznawcza, która chroni ten ważny organ.

Piotr Molecki/East News

Gdybyś miał do wykonania łatwe czy trudne zadanie, które byś wybrał? Prawdopodobnie wszyscy wybralibyśmy to łatwe, i to z ważnych powodów. Korzystanie ze skrótów myślowych jest wpisane w naszą biologię, aby oszczędzać energię. Rozwój technologii jedynie zwiększył nasze możliwości w tym zakresie. Dlatego kuszące jest pójście na skróty i wykonywanie zadań z jak najmniejszym oporem. Jeśli jednak prowadzi to do zmniejszenia wysiłku umysłowego może to negatywnie wpłynąć na nasze życie i ogólny stan zdrowia.

Nasza “długość życia w zdrowiu” – liczba lat, które ludzie spędzają w dobrym zdrowiu – maleje w wielu częściach świata. Naukowcy zauważają, że wraz z wydłużaniem się życia, rośnie liczba lat, przez które ludzie żyją w złym zdrowiu.

Jeśli chodzi o mózg, istnieją pewne działania, które możemy podjąć, aby promować dłuższe i zdrowsze życie. Zasadniczo, podejmując ambitne aktywności, budujemy tak zwaną „rezerwą poznawczą”, która ochronny wpływ na ten ważny, jeśli nie najważniejszy organ.

Istnieje wiele sposobów, aby to zrobić w codziennym życiu. „Niezależnie od wieku, są rzeczy, które możemy robić częściej lub rzadziej, aby nieco pobudzić nasze zdolności myślenia” – mówi Alan Gow, psycholog z Uniwersytetu Heriot-Watt w Edynburgu w Szkocji.

A dobra wiadomość jest taka - nie musimy radykalnie zmieniać naszego codziennego życia, ale możemy wprowadzać drobne, stopniowe zmiany w sferze fizycznej, społecznej i psychicznej, aby chronić nasz mózg. Oto trzy najprzyjemniejsze pomysły na początek.

Nawigacja przestrzenna bardzo pomocna

Jedną ze strategii ochrony przed pogorszeniem funkcji poznawczych związanym z wiekiem jest ukierunkowanie terapii na określoną część mózgu. Uważa się, że hipokamp, czyli obszar mózgu odpowiedzialny za orientację przestrzenną jest pierwszą jego częścią dotkniętą przez chorobę Alzheimera. Nawet na kilka lat przed pojawieniem się pierwszych objawów.

„Od lat wiemy, że osoby z chorobą Alzheimera często gubią się w pierwszych objawach” – mówi Dennis Chan neurolog z University College London w Wielkiej Brytanii, specjalizujący się we wczesnym wykrywaniu choroby Alzheimera. A wczesne wykrycie ma kluczowe znaczenie. - „Im wcześniej zidentyfikujemy [upośledzenia funkcji poznawczych], tym szybciej będziemy mogli coś z tym zrobić” -dodaje.

Ochrona tego obszaru mózgu mogłaby zatem pomóc w zapobieganiu objawom choroby lub opóźnianiu ich wystąpienia. Badania pokazują, że kierowcy karetek pogotowia i taksówek mają jeden z najniższych wskaźników śmiertelności związanej z chorobą Alzheimera, w porównaniu z innymi zawodami. Dlatego, że jak sugerują naukowcy, ci kierowcy częściej wykorzystywali swój mózg do „przetwarzania przestrzennego”.

Od dawna wiadomo również, że taksówkarze, którzy przez lata uczyli się ulic miasta bez korzystania z mapy, mają powiększony hipokamp. Dlatego wszyscy możemy pracować nad poprawą naszych zdolności przestrzennych, uprawiając sporty takie jak biegi na orientację lub, w przypadku dzieci, bawiąc się klockami.

Podobnie, w badaniu z udziałem zdrowych mężczyzn, którzy przez cztery miesiące wykonywali zadanie wymagające nawigacji przestrzennej, zaobserwowano poprawę ich umiejętności i brak utraty objętości hipokampa. Podczas gdy u uczestników badania z grupy kontrolnej (tych, którzy nie wykonywali zadania) zaobserwowano spodziewane związane z wiekiem, zmniejszenie objętości tej struktury, która pośredniczy w wymianie informacji pomiędzy korą mózgu a niższymi ośrodkami nerwowymi.

Nie jest jasne, czy wzmocnienie tej części mózgu może zapobiec demencji, ale budowanie dodatkowej rezerwy poznawczej może zapewnić mu dodatkową ochronę. To pomaga wyjaśnić, dlaczego, jak mówi neurolog Dennis Chan analiza pośmiertna mózgu wykazała, że u niektórych osób starszych występowały rozległe zmiany w tkance mózgowej związane z chorobą Alzheimera, a mimo to nie występowały żadne objawy za ich życia. Jednym z powodów, jak twierdzi naukowiec, jest to, że ich rusztowanie musiało być solidne – potencjalnie wspomagane przez ich styl życia, choć uważa się, że czynniki genetyczne również odgrywają rolę.

I pomimo rosnącego ryzyka demencji wraz z wiekiem, to właśnie osoby, które nie wykazują objawów, zdaniem Dennisa Chana powinny być dla nas wszystkich źródłem otuchy. „Zazwyczaj są to osoby aktywne fizycznie, intelektualnie i społecznie”. Wszyscy możemy pracować nad poprawą naszych zdolności przestrzennych, uprawiając takie jak biegi na orientację, a w przypadku dzieci - zabawy z klockami.

Wyznaczanie trasy bez korzystania z mapy w telefonie również może pomóc – ponieważ korzystanie z GPS-u wiąże się z gorszą pamięcią przestrzenną. Istnieją również gry komputerowe, które mogłyby pomóc, o ile zostały starannie zaprojektowane. Jedno z niewielkich badań przeprowadzonych na osobach starszych wykazało, że osoby grające w grę nawigacyjną w wirtualnej rzeczywistości poprawiły na przykład pamięć. Jednak była to gra zaprojektowana przez naukowców, więc nie oznacza to, że twoja ulubiona gra komputerowa poprawi twoją pamięć.

Bądź aktywny społecznie przez długie życie

Liczne badania wykazały, że utrzymywanie aktywności społecznej chroni nas przed spadkiem funkcji poznawczych. Na przykład 100-latkowie z większym zaangażowaniem społecznym cieszą się lepszym zdrowiem mózgu, a udział w takich aktywnościach osób w średnim wieku wiąże się z wyższą ogólną sprawnością poznawczą w starszym wieku. Osoby bardziej aktywne społecznie w średnim i późniejszym wieku miały o 30-50 proc. niższe ryzyko demencji, ponieważ zwiększyła się ich rezerwa poznawcza.

Utrzymywanie aktywności społecznej również może opóźnić objawy. W badaniu z udziałem 1923 starszych uczestników stwierdzono, że u osób, u których rozwinęła się demencja, najmniej aktywne społecznie osoby zachorowały pięć lat wcześniej niż te które były najbardziej aktywne społecznie.

Uważa się, że dzieje się tak, ponieważ utrzymanie kontaktów towarzyskich pomaga obniżyć poziom stresu, zwiększając naszą odporność na wyzwania życiowe. Z drugiej strony, przewlekły stres wiąże się z utratą neuronów w hipokampie. „Czynnikiem ochronnym jest zdolność do dyskusji, debaty i dzielenia się pomysłami. Te rozmowy mogą również chronić mózg” – mówi Pamela Almeida-Meza, epidemiolog z King's College London.

Kiedy wchodzimy w interakcje z innymi, korzystamy z wielu obszarów mózgu , od języka, przez pamięć, po planowanie przyszłości. „Istnieje aspekt poznawczy stymulujący umysł. Może to sprzyjać zdrowiu mózgu, ale wiemy również, że dobre relacje społeczne zmniejszają szereg fizjologicznych czynników stresujących” – mówi Gow.

Uczyć się aktywnie przez całe życie

Jednym z istotnych czynników prognozujących dobre starzenie się jest liczba lat spędzonych na edukacji. Osoby, które spędzają więcej czasu na nauce, wykazują mniejsze ryzyko demencji. Uczenie się przez całe życie może sprzyjać tym samym korzyściom zdrowotnym. Nasz mózg rozwija się dzięki wyzwaniom i nowościom, ponieważ wzmacniają one obszary mózgu najbardziej narażone na starzenie. Udowodniono, że utrzymywanie mózgu w aktywności spowalnia proces pogarszania się funkcji poznawczych.

Kluczowym powodem jest to, że uczenie się tworzy nowe neurony, a także wzmacnia istniejące, co może chronić przed starzeniem się i śmiercią komórek. To neuroplastyczność w działaniu,czyli zdolność mózgu do adaptacji i zmian przez całe życie. - „To właśnie ta plastyczność i zdolność do regeneracji nowych komórek nerwowych i synaps sprawia, że ludzie są odporni na chorobę Alzheimera” – mówi Dennis Chan.

Wszyscy możemy zwiększać rezerwę poznawczą wraz z wiekiem. W badaniu longitudinalnym, obejmującym uczestników od dzieciństwa do późnych lat 60., Almeida-Meza i współpracownicy odkryli, że rezerwa poznawcza zwiększyła się poprzez aktywności wzbogacające, takiej jak edukacja i zajęcia rekreacyjne.

U osób, które ją rozbudowały, zaobserwowano mniejszy spadek pamięci – nawet u tych, którzy w dzieciństwie mieli niskie wyniki w testach poznawczych. “Choć możemy z tego skorzystać w każdym wieku, jest to szczególnie ważne w późniejszym okresie życia” - mówi Almeida-Meza. Dzieje się tak, ponieważ wraz z wiekiem nasze codzienne życie staje się coraz bardziej rutynowe i mamy mniej okazji do nauki.

Można to zrobić na kilka sposobów. Na przykład spróbować uprawiać ogródek - udowodniono, że pomaga on zachować funkcje poznawcze. Można też dołączyć do klubu czytelniczego lub po prostu porozmawiać z przyjacielem o tym co czytamy.

Ostatecznie jasne jest, że każda aktywność stymulująca mózg jest korzystna dla ogólnego zdrowia, niezależnie od tego, czy jest to nowa trasa na spacerze, czytanie Prousta, czy priorytetowe traktowanie relacji społecznych. Wszystko to pomaga budować odporność mózgu i spowalnia proces starzenia się, a jednocześnie sprawia, że życie staje się przyjemniejsze.

Czytaj więcej

Ten popularny sposób relaksu niszczy mózg. Naukowcy alarmują

MAGAZYN

Ten popularny sposób relaksu niszczy mózg. Naukowcy alarmują

Bierne oglądanie telewizji może mieć poważniejsze skutki, niż się wydaje. Najnowsze badania opublikowane w czasopiśmie "American Journal of Preventive Medicine" wskazują, że długotrwałe siedzenie połączone z niską aktywnością umysłową zwiększa ryzyko demencji.

13:01 27 dni temu17.04.2026.