Paczka czipsów pogarsza koncentrację? Nowe wyniki badania dot. żywności wysokoprzetworzonej

Nawet niewielka porcja chipsów ziemniaczanych dziennie może zwiększyć ryzyko demencji – wynika z najnowszych badań. To kolejne obserwacje wskazujące na szkodliwe działanie żywności wysokoprzetworzonej. Wcześniej wykazano, że zwiększa ona ryzyko otyłości, cukrzycy, czy też depresji i zaburzeń snu.

AP Photo/Matt Rourke

Spożycie żywności wysokoprzetworzonej (UPF) może wpływać na funkcje poznawcze i ryzyko demencji. Tak wynika z badania przeprowadzonego wśród osób w średnim i starszym wieku. Na łamach pisma „Alzheimer & Dementia: Diagnosis, Assessment & Disease Monitorung” opublikowano wyniki.

Eksperci z Monash University w Melbourne w ciągu roku przeanalizowali zwyczaje żywieniowe 2100 Australijczyków w wieku 40-70 lat. Okazało się, że wystarczy zaledwie o 10 proc. dziennie zwiększyć spożycie żywności UPF, by wzrosło ryzyko demencji. Oznacza to, że wystarczy codziennie sięgać po niewielką paczkę chipsów.

Wpływ niezależnie od diety

Jak wskazano w artykule, wyższe spożycie produktów UPF wiązało się z gorszą koncentracją i podwyższonym ryzykiem demencji niezależnie od ogólnej jakości diety. Ochotnicy stosowali dietę śródziemnomorską – powszechnie uznawaną za wzór zdrowego odżywiania dla mózgu. Na podstawie tych wyników, produkty UPF mogą wpływać na zdolność mózgu do koncentracji uwagi, nawet jeśli dokonujemy lepszych wyborów i spożywamy głównie zdrową żywność. Jak jednak zwrócono uwagę, “związki te były niezależne od przestrzegania diety śródziemnomorskiej”.

“Nasze badania wykazały, że spożywanie UPF pogarsza koncentrację uwagi i zwiększa ryzyko demencji u osób w średnim wieku i u seniorów” – zaznacza główna autorka badania Barbara Cardoso z Monash University w Melbourne.

Eksperci wskazali też w artykule, że “każdy 10-proc. wzrost spożycia UPF wiązał się z 0,05-punktowym obniżeniem wyników koncentracji”.

“Biorąc pod uwagę, że 10-proc. wzrost spożycia UPF odpowiada około 150 g/dzień (co odpowiada standardowej paczce chipsów ziemniaczanych) w oparciu o średnie dzienne spożycie żywności na osobę wynoszące 1,5 kg w populacji Australii, wyniki te sugerują, że nawet niewielkie dzienne wzrosty spożycia UPF mogą mieć mierzalne konsekwencje poznawcze, wpływając na ryzyko demencji” – zaznaczono w piśmie naukowym.

Spożycie żywności wysokoprzetworzonej w Europie

W Polsce spożycie żywności wysokoprzetworzonej stale się zwiększa. Według Public Health Nutrition Journal na produkty ultraprzetworzone przypada prawie 37 proc. zakupów żywności. W Europie przodują pod tym względem Brytyjczycy, którzy spożywają 50,7 proc. UPF, a na kolejnym miejscu są Niemcy (46,2 proc.) oraz Irlandczycy (45,9 proc.). Najmniej żywności wysokoprzetworzonej na naszym kontynencie spożywają Portugalczycy (10,2 proc,), Włosi (13,4 proc.) oraz Grecy (13,7 proc.).

Podobnie alarmujące są obserwacje przeprowadzone w innych krajach. W styczniu 2026 r. pismo „Neurology” opublikowało badania sugerujące, że każde zwiększenie spożycia żywności wysokoprzetworzonej o 10 proc. zwiększa ryzyko demencji o 16 proc. Nawet u tych osób, które sięgają głównie po produkty roślinne.

“Obydwa badania wskazują, że większe spożycie UPF może pogarszać zdolności poznawcze” – stwierdza w wypowiedzi dla stacji CNN prof. Taylor Kimberly z Harvard Medical School w Bostonie. Specjalista jest głównym autorem badania opublikowanego w styczniu tego roku.

Do podobnych wniosków skłaniają badania opublikowane w kwietniu 2026 r. również przez pismo „Neurology”. Wykazano w nich, że zmiana diety polegająca na zmniejszeniu spożycia żywności wysokoprzetworzonej o 11 proc. zmniejsza ryzyko choroby Alzheimera oraz demencji, w porównaniu do tych osób, które tego nie zrobiły.

Według badań z 2022 r. opublikowanych przez „JAMA Neurology” osoby często sięgające po UPF wykazują o 28 proc. szybsze pogarszanie się funkcji poznawczych i o 25 proc. pogorszenie funkcji wykonawczych, czyli takich jak planowanie, organizacja, skupienie uwagi, kontrolowanie emocji oraz elastyczne dostosowywanie się do nowych sytuacji.

Barbara Cardoso z Monash University w Melbourne przekonuje, że im wcześniej zrezygnujemy ze spożywania żywności wysokoprzetworzonej, tym pozytywne skutki dla naszego mózgu będą większe. Najlepiej jest zmienić dietę jeszcze w średnim wieku, zanim zaczną pojawiać się pierwsze objawy demencji.