O krok bliżej wyboru prezesa IPN. Dr Szpytma z poparciem komisji sejmowej

Wcześniej Komisja Sprawiedliwości i Praw Człowieka negatywnie zaopiniowała kandydaturę dr. hab. Karola Polejowskiego na nowego prezesa IPN. Poseł sprawozdawca Tomasz Zimoch zaznaczył wówczas, że kandydat nie przekonał członków komisji do swojej wizji. W konsekwencji tego, 21 listopada 2025 r. Sejm odrzucił kandydaturę Polejowskiego, co wymusiło ponowne rozpoczęcie procedury konkursowej.

Walka z zaprzeczaniem faktom historycznym

Dr Mateusz Szpytma, obecny zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, został w połowie kwietnia rekomendowany przez Kolegium IPN na prezesa tej instytucji.

Podczas przesłuchania kandydatów przed Kolegium IPN Szpytma zapowiedział, że dostrzega „przynaglającą konieczność powołania biura, które swoją działalność poświęci na analizowanie i przeciwdziałanie coraz silniejszym trendom, zwłaszcza w przestrzeni międzynarodowej, których celem jest zaprzeczanie faktom historycznym, manipulowanie nimi, a wręcz ich zafałszowywanie, co przede wszystkim przejawia się w atakowaniu Polski i Polaków za czyny, które nie miały miejsca. Dotyczy to głównie okresu drugiej wojny światowej, a w szczególności okupacji niemieckiej”.

Szpytma uznał również konieczność zmiany regionalnej struktury IPN, która dziś powiązana jest z siecią sądów apelacyjnych. W przyszłości delegatury IPN miałyby zostać podzielone zgodnie z podziałem na województwa. Ta zmiana wymaga jednak zmiany ustawy.

Za swój najważniejszy planowany projekt naukowo-dokumentacyjny kandydat uznał „Rejestr zbrodni 1939-1956”. Zawierałby on pełen wykaz zbrodni na obywatelach Polski. - W odróżnieniu od dotychczasowych rejestrów, koncentrujących się głównie na zbrodniach niemieckich, musi on objąć również zbrodnie sowieckie, komunistyczne oraz dokonane przez ukraińskich nacjonalistów – zapowiedział.

Z okazji 50. rocznicy „Solidarności” przypadającej w 2030 roku, Szpytma zapowiedział powstanie „Encyklopedii Dam i Kawalerów Krzyża Wolności i Solidarności”, która zawierałaby ponad 9500 biogramów.

Zapowiedział również, że będzie czynił starania o systematyczne ekshumacje polskich ofiar na terenie Ukrainy.

26 lat pracy w IPN

Mateusz Szpytma z Instytutem Pamięci Narodowej związany jest od 2000 r. Stanowisko wiceprezesa objął dziesięć lat temu, gdy na czele Instytutu stanął Jarosław Szarek. Wcześniej był ekspertem w Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Krakowie, asystentem i wicedyrektorem sekretariatu prezesa Janusza Kurtyki. W latach 2015–2016 kierował Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II Wojny Światowej im. Rodziny Ulmów w Markowej. Sprawie ratowania Żydów przez Polaków podczas okupacji niemieckiej poświęcił kilka publikacji naukowych. Pisał też o historii polskiego ruchu ludowego po II wojnie światowej. Jeszcze podczas studiów (historia i prawo na Uniwersytecie Jagiellońskim) był uczestnikiem i współorganizatorem wypraw do Ukrainy, w trakcie których przeprowadzano inwentaryzację inskrypcji i herbów (m.in. w kościołach, pałacach i na pomnikach) wykonanych przed 1945 r.

Prezesa IPN powołuje na wniosek Kolegium IPN Sejm za zgodą Senatu. Jeśli Sejm odrzuci rekomendację Kolegium, procedura konkursowa zostanie ponowiona.